Motor Start-Stop Simülatörü
Önünüzde gerçek bir devre var: bir üç fazlı motor, bir kontaktör (K1), bir termik röle ve dört buton. Start'a bir kez basın — butona basılı tutmayacaksınız — ve motorun neden dönmeye devam ettiğini izleyin. Cevap, K1'in kendi yardımcı kontağında gizli: devre kendini tutuyor.
Deneme sırası şu: önce START'a basın, motorun başladığını, akımın sönümlenip çalışma değerine oturduğunu grafikte izleyin. Sonra YÜK'ü açın — akım 24 A'dan 38 A'ya fırlar, termik röle ısınmaya başlar. Birkaç saniye içinde 97/98 kontağı düşer, K1 sildirilir ve motor yavaşça durur. Şimdi RESET'e basmaya çalışın: röle soğumadan basmaz — tıpkı sahadaki gibi.
Kendini tutma devresi, kimsenin bilmediğini varsayarak
Merdiven şemasında bir kılavuz: L1 → stop (NC) → start (AÇ) → termik 97/98 (NC) → K1 bobin → N. Start butonu AÇ (NO) kontaklıdır — sadece bastığınız an devre kapalıdır. Peki butonu bırakınca neden motor durmaz? Çünkü K1 bobini enerjilenince, K1'in kendi yardımcı AÇ kontağı start'ın yanına paralel bağlanıp devreyi devralır. Buna kendini tutma (self-holding / latching) denir.
Start'a basılırken K1 bobini 200 ms enerjide kalır; bu kısa süre kendi yardımcı kontağını kapatmaya yeter. Kontak kapandı mı, start devre dışı — K1 artık kendi kontağıyla besleniyor. Stop'a basmadan bu böyle gider.
Stop butonu KAPALI kontaklıdır: normalde devre kapalıdır, basınca açılır. Aradaki kablo kopsa, konnektör gevşese, röle yatağı çıksa — devre her durumda açılır. Güvenlik, "devre açık" hâlinde durur. Start'ın tam tersi mantık.
Bimetaller akımın karesiyle ısınır: 1.6×In'de birkaç saniye, 2×In'de bir-iki saniye. Isınınca 97/98 NC kontağı düşer ve K1'i sildirir. Reset butonu mekaniktir: bimetal soğumadan kontağı kapatamaz — "soğuyup bak, neden düştü?" ritüelinin sebebi budur.
Grafikte mavi çizgi akım (A), yeşil çizgi devir (d/dk). Start anında akımın birkaç saniye 50 A civarında fırlayıp 24 A'ya oturması, asenkron motorun çekme akımıdır — sahada ampermetreyle izlediğiniz şeyin ta kendisi.
Akım ve devir — son 40 sn
K1=0 · M=OFF · I=0.0 A · n=0 · TR=OK · YUK=OFF
Devre hazır. START'a basın — butona basılı tutmak gerekmez, bir dokunuş yeter.
Termik röle düştü.
97/98 NC kontağı açıldı, K1 bobini sildi — kontaktörün kapağı açıldı, motor akımsız kaldı ve yavaşça durdu. Şimdi iki seçenek: soğumasını bekleyip RESET'e basmak (bimetal hâlâ sıcak olduğu buton basmaz) veya yükü kapatıp neden düştüğünü düşünmek. Saftaki ritüel budur: önce neden, sonra reset.
Bu simülasyon üç fazlı motor devresinin en temelini — kendini tutma devresi, NC stop ve termik korunma — sadeleştirilmiş bir panoda öğretir. Bu devrenin ilk devreye alma gününde nasıl çuvallandığımı, kontrol listesinde yazmayan ritüelleri — kapanma testi, yön kontrolü, termik reseti — İlk Devreye Alma Günü yazısında anlattım; bu simülatördeki buton ritüellerini o yazıyla birlikte okuyun.
Kendin de yaz: OPLC Studio
Az önce izlediğin kendini tutma merdiveni referans program. Şimdi onu sen çiz — aynı pano, aynı termik ritüeli, program senin olsun.