PLC Zamanlayıcı Simülatörü
Önünüzde küçük bir pano var: üzerinde bir buton (IN), bir zaman sayacı ve bir lamba (Q). Butona bastığınız anda lambanın hemen yanıp yanmadığına, ne kadar sonra kapandığına — yani zamanlayıcının tipine göre davranışına — hem panoda hem grafikte bakacaksınız.
Deneme sırası şu: önce TON'da butona basın ve lambanın PT süresi kadar gecikerek yandığını izleyin. Sonra TOF'a geçip butonu kapatın — lamba hemen sönmez, PT dolana kadar yanar. En son TP'de butonu istediğiniz kadar basılı tutun: lamba her seferinde tam PT süre yanar, ne eksik ne fazla. PT süresini değiştirip davranışın nasıl esnediğini de görün.
Zamanlayıcı nedir, kimsenin bilmediğini varsayarak?
Zamanlayıcının işi tek cümlede: "bu giriş X süre boyunca 1 kalırsa, çıkışı 1 yap."Kavramlar dört: IN — giriş sinyali (buton, sensör ya da başka bir bobin). Q — çıkış; zamanlayıcı bunu size verir, siz de onunla lamba, motor ya da valfı sürersiniz.PT — beklediğiniz süre (sn). ET — o ana kadar geçen süre. Aşağıdaki üç tip de aynı dört kavram, farklı davranış:
Ekmek: kolu indirince ekmek hemen hazır olmaz, iki dakika sonra hazır. IN=1 olduktan PT sonra Q=1 olur. IN=0 olursa Q hemen 0'a düşer ve sayaç sıfırlanır. En sık kullanılan tip budur.
Koridor ışığı: anahtarı kapatınca ışık hemen sönmez, yarı yolda kalırsın diye 30 saniye daha yanar. IN=1 → Q hemen 1; IN=0 → Q, PT dolana kadar 1 kalır, sonra 0'a düşer.
Kapı zili: zili ne kadar basılı tutarsan tut, zil tam 5 saniye çalar. IN'de yükselen kenardan Q tam PT süre 1 olur; bu sürede IN ne yaparsa yapsın Q değişmez. Bitince yeni darbe için yeni bir basış gerekir.
Grafikte mavi çizgi IN, yeşil çizgi Q. Üç tipin farkını 10 saniye içinde göreceksiniz: çizgilerin birbirinden kaç saniye ayrıldığı, tam olarak PT kadar.
Sinyaller — son 40 sn
Q = 1 (IN = 1 ve ET ≥ PT)
—
TON — gecikmeli açma
- TON: IN=1 olduğu sürece ET sayılır; ET, PT'ye ulaşınca Q=1 olur. IN=0 olacağı anda Q=0'a düşer ve ET sıfırlanır. "Bunu X saniye boyunca gör, sonra işe koyul" deseni budur — motorun ısınma süresi, tankın dolma süresi, hatanın teyit süresi.
- TOF: IN=1 iken Q hep 1, ET sıfırda. IN=0 olunca Q hemen sönmez; ET, PT'ye ulaşana kadar Q 1 kalır. "İşi X saniye daha sürdür, sonra bırak" deseni budur — havalandırma fanının dumanı dağıtması, pompanın hatadaki suyu itmeye devam etmesi.
- TP: IN'de 0→1 yükselen kenar Q'yu tam PT süre 1 yapar; süre boyunca IN ne yaparsa yapsın Q değişmez. Süre bitince yeni darbe için yeni bir yükselen kenar gerekir. "Her tetiklenişte tam X saniye, ne eksik ne fazla" deseni budur — kapı zili, sinyal lambası darbesi, pistonun ileri-geri darbesi.
Bu simülasyon IEC 61131-3 zamanlayıcı bloklarının (TON, TOF, TP) davranışını sadeleştirilmiş bir panoyla öğretir. Zamanlayıcıları panoda doğru adreslemediğiniz bir saha vakasını — 37 zamanlayıcılı panoda find-replace'in 40 dakikaya mâl olması — 37 Zamanlayıcı, Tek %T yazısında anlatıyorum; zamanlayıcıyı numara değil isimle adreslemenin nedenini burada öğrendiğiniz ET/PT kavramlarıyla birlikte oku.
Kendin de yaz: OPLC Studio
TON/TOF/TP bloklarını sen yerleştir, PT'yi sen yaz. Q'yu ne zaman açacağına sen karar ver, IN butonu geri kalanı sorsun.