Yıldız-Üçgen (Y-Δ) Motor Başlatma
Büyük bir motor direkt başladığında çekme akımı tam yükün 6–8 katı olur — hem şebekeye darbe, hem şafta tork sarsıntısı. Yıldız-üçgen başlatma bunu~1/3'e indirir: motor önce yıldızda(sargı uçları nötre bağlı, her sargı faz geriliminin 1/√3'ü altında) kalkar, birkaç saniye sonraüçgene geçip tam gerilimde çalışır. Yani kalkışta şebekeden çekilen akım 55 A yerine ~18 A olur.
Deneme sırası: START'a basın — K1 ana ve K2 yıldız aynı anda tutar, akım düşükken (yıldız) devir tırmanır. Geçiş süresi slider'ıyla (2–20 sn) ne zaman geçeceğine siz karar verin: süre dolunca K2 düşer, K3 üçgen enerjilenir ve akımadım gibi nominaline (24 A) oturur — kalkışta çekilen 18 A'lık akımın, direkt başlatmadaki 55 A'nın ~1/3'ü olduğunu grafikten kendiniz görün. Dikkat: K2 ile K3aynı anda asla 1 olamaz — biri sargı uçlarını nötre bağlar, diğeri fazlara; ikisi birden enerjilirse faz-nötr kısa devresi. Kilidi program kurar, süreçte güvenlik ağı da bekler.
Üç kontaktör, bir sıra — kimsenin bilmediğini varsayarak
Merdivende üç bobin: K1 ana (START + kendini tutma; seriye STOP-NC ve TR-NC),K2 yıldız (K1 açık + TON süreleri dolmadan), K3 üçgen(K1 açık + TON süresi doldu). TON'un çıkışı M0.0 bitinde: 0 ise K2 tutar, 1 ise K3 tutar — ikisinin yolu aynı anda açık olamaz, kilit programın kendisidir. Gerçek panoda K2'nin NC kontağı K3 bobin yoluna, K3'ün NC kontağı K2 bobin yoluna da girer (çifte kilit); burada program kilidi + süreç güvenlik ağı aynı dersi verir.
K2 ancak süre dolmadan (M0.0=0), K3 ancak süre dolunca (M0.0=1) tutar. İkisi aynı anda 1 olsa — faz, sargı uçları üzerinden nötre kısa devre yapar; süreç bunu görünce akımı fırlatır, TR anında düşer.
Slider geçiş süresini yazar (2–20 sn). Süre kısayken motor henüz devir almamışken üçgene geçilir — geçişte tork darbisi büyür. Süre uzun tutulursa motor gereksiz yere düşük torkla çalışır. Sahada genelde 5–10 sn arası ayarlanır.
Yıldızda her sargı faz geriliminin 1/√3'ü görür → kalkış akımı (ve tork) ~1/3'e iner: 55 A yerine ~18 A. Geçiş anında akım 16 A'dan nominal 24 A'ya adım atar; devir kesintisiz — motor durmaz, sadece besleme değişir.
Grafikte mavi çizgi akım (A), yeşil çizgi devir (d/dk). Yıldız bölgesinde kalkış akımı düşük (~18 A) ama kalkış yavaş; geçişte akım nominaline (24 A) adım atar, devir kesintisiz. TR düştüyse ritüel aynı: soğuma + RESET.
Akım ve devir — son 40 sn
K1=0 · K2=0 · K3=0 · I=0.0 A · n=0 · T1=0.0s · TR=OK
Devre hazır. START'a basın — K1 + K2 (yıldız) tutar, motor düşük akımla kalkar.
Termik röle düştü.
97/98 NC kontağı açıldı, K1 ve sırayla K2/K3 sildirildi — motor akımsız kaldı. Bimetal soğuyana kadar RESET basmaz; soğuyunca basın, 97/98 yerine otursun ve yeniden START'layın. Sahadaki ritüel: önce neden, sonra reset.
Yıldız-üçgen başlatma, 11 kW ve üzeri motorlarda yaygın bir düşük gerilim kalkış yöntemidir: donanımı ucuzdur (üç kontaktör + bir zaman rölesi), şebekeye çekiş darbesini ~1/3'e indirir. Bedeli de nettir: kalkış torku da 1/3'e iner — bu yüzden tam yükte kalkış yapan pompalar ve kompresörler için hep uygun olmaz. Bu simülasyonun devamında soft starter ve VVVF (frekans çevirici) karşılaştırmalı yazılar gelecek.
Kendin de yaz: OPLC Studio
K1 ana, K2 yıldız, K3 üçgen — TON geçişini ve kilidi merdivenlerine sen yerleştir, akım grafiğini kendin izle.