Motor İleri/Geri Simülatörü
Önünüzde iki kontaktör var: K1 ileri, K2 geri. Her biri kendi kendini tutar — ama biri çalışırken diğerinin tutmasına izin vermez. Bunakarşılıklı kilit (interlock) denir ve ileri/geri devrelerinin kalbidir.
Deneme sırası şu: İLERİ'ye basın, motor dursun. Şimdi, STOP'a basmadanGERİ'ye basın — K2 tutmaz, motor ileriye devam eder. Neden? Çünkü K2'nin seri yoluna K1'in normalde açık olmayan (NC) yardımcı kontağı girer: K1 enerjideyken K2'ye giden yol kapalı. Yön değiştirmek için önce STOP, sonra zıt yön. Bir de yükü açıp termiği düşürün: iki yönün rölesi aynı — reset ritüeli de aynı.
Karşılıklı kilit, kimsenin bilmediğini varsayarak
Merdiven şemasında iki paralel ağ: K1: start_ileri + K1'in kendi AÇ kontağı ‖ → seriye stop (NC), TR (NC), K2'nin NC kontağı → K1 bobin; K2 için aynası. Kilit, karşı kontaktörün NC yardımcı kontağının seriye girmesidir. K1 enerjideyken o kontak açık kalır, yani K2 bobinine giden yol fiziksel olarak kesilir — programcının bir tuşla ikisini aynı anda "aç" demesi bile mümkün olmaz.
Her bobin, karşı kontaktörün NC kontağıyla seridir. K1 enerjide → K2 yolunda açık kontak → K2 asla tutamaz. Kilit elektriktir, mekanik değil; iki bobin aynı anda 1 olamaz. Deneyin: İLERİ çalışırken GERİ'ye basın.
İleri giderken geriye geçmek için motorun önce durması gerekir — hem kilidin hem de mekanik aklın böyle ister. STOP (NC) iki bobini birden sildirir; sonra zıt yöne start. Saatte on kez yön değiştiren bir konveyorda bu ritüel programın içindedir.
Termik röle yöne bakmaz; akımın karesine bakar. İster ileri ister geri, 1.6×In'de ısınır, 97/98 kontağını düşürür ve iki bobini birden sildirir. Reset ritüeli de yönden bağımsız: bimetal soğumadan basmaz.
Grafikte mavi çizgi akım (A), yeşil çizgi devir (d/dk) — işaretli: üst eksen ileri, alt eksen geri. Yön değişiminde devirin sıfırdan karşı tarafa geçmesi, motorun durup zıt yöne kalkmasıdır — sahadaki ampermetre ve devir sayacının aynısı.
Akım ve devir — son 40 sn
K1=0 · K2=0 · I=0.0 A · n=0 · TR=OK · YUK=OFF
Devre hazır. İLERİ veya GERİ'ye basın — bir dokunuş yeter, basılı tutmak gerekmez.
Termik röle düştü.
97/98 NC kontağı açıldı, enerjili olan kontaktör sildirildi — motor akımsız kaldı ve yavaşça durdu. Şimdi iki seçenek: soğumasını bekleyip RESET'e basmak (bimetal hâlâ sıcak olduğu sürece buton basmaz) veya yükü kapatıp neden düştüğünü düşünmek. Sahadaki ritüel budur: önce neden, sonra reset.
Bu simülasyon ileri/geri devresinin kalbi olan karşılıklı kilidi — iki kontaktör, iki NC kilidi, ortak stop ve ortak termik — sadeleştirilmiş bir panoda öğretir. Kilidi bir kez "çalışarak" gören, merdiven şemasında o NC kontağını asla sormaz. İleri/geri devrelerinde sahada karşılaştığınız yön değiştirme ve kilit tuzaklarını anlatan yazı serisi bu simülatörün devamında gelecek.
Kendin de yaz: OPLC Studio
İki kontaktör, bir kural: K1 tutarken K2 tutmaz. Karşılıklı kilidi merdivenlerine sen kur.