Soft Start 40 Bin Lira, Yatak 8 Bin Lira
15 kW konveyör motorunun soft start'ını 40 bin liralık tasarruf için devre dışı bıraktık. Elektrik tarafı sağlamdı, şalter kıpırdamıyordu. Mekanik taraf 6 ayda yatağı bize geri gönderdi. Vibrasyon sayıları ve hesabıyla anlatıyorum.
Hesap basitti: soft start 40 bin lira, 63 A şalterimiz 220 A’lık kalkış akımını bile kıpırtısız yutuyordu. Elektrik tarafında bir sorun yoktu, demek ki soft start gereksizdi. Kaldırdık.
Altı ay sonra alt yataktan “gıdı gıdı” geldi.
2 Saniye ile 15 Saniye Arasındaki Fark
15 kW motor, 1200 devir, 1:30 redüksiyon. Tam yükte kalkışta başlangıç akımı nominalin 7 katı — anlık ~220 A. Şebekenin umurunda değildi. Ama kalkış anında yatakta yağ filmi henüz oluşmadı; motorun ilk iki saniyesi, mekanik olarak kuru sayılır. Soft start o iki saniyeyi on beşe uzatıyordu. On beş saniye, yağın film oluşturması için yeterliydi. İki saniye değil.
Ölçtüm. 6 ay önceki taban çizgim 1.8 mm/s’ti, ISO 10816’nın A bölgesi — makul, kimse bakmaz. Şimdi 4.2 mm/s. B bölgesi. Aradaki fark 180 tane “çıt”: her sabah kalkışta zincirin redüksiyona darbesi, 180 sabah boyunca yatak topunun dış halkaya mikro ezilme yapması. 180 ezilme, oynama alanı; oynama, gürültü; gürültü, ısı; ısı, yağ inceltir; inen yağ, daha çok temas eder. Döngü işte böyle büyür, siz fark etmezsiniz, çünkü her adım tek başına masum.
8 bin lira yatak, 4 saat duruş. Üstelik bu bir kere olmaz; aynı koşullarda altı ayda bir tekrarlar. Soft start bir kere ödenir, 40 bin. Ama o 40 bini “gereksiz” diye yazdığımız gün, elektriğe bakan karar vermişti. Mekanik taraf o masada değildi. Mekanik taraf, her zaman masada olmuyor; genelde yatak sesi çıkınca geliyor.
Karar Masasında Mekanik Nerede?
Artık soft start / VFD kaldırma kararları iki imzalı: elektrik ve mekanik. Ve karar öncesinden, o yatağın vibrasyon taban çizgisi alınır. Taban çizgisiz yapılan her “gereksiz” kararı, 6 ay sonra bir vibrasyon ölçerle masaya gelir. Ölçerin fiyatı, soft start’ın onda biri; ama o ölçer, kararı vermiş olanın yüzüne bakıyor oluyor.